‌

De geschiedenis van Stonehenge | 5000 jaar in steen gegraveerd

De geschiedenis van Stonehenge gaat meer dan 5000 jaar terug. Wat er vandaag de dag op de Salisbury Plain staat, is het resultaat van generaties bouwers die het landschap steen voor steen en overtuiging voor overtuiging hebben gevormd.

Om deze geschiedenis te begrijpen, moet je verder kijken dan de beroemde cirkel. Het gaat over oude begrafenisrituelen, het vervoer van stenen over lange afstanden, sterrenstanden, middeleeuwse mythen en moderne archeologie. Zo is dit prehistorische monument uitgegroeid van een eenvoudige aarden wal tot een van de meest bestudeerde oude vindplaatsen ter wereld.

De geschiedenis van Stonehenge uitgelegd

8500–7000 v.Chr.

Op de locatie zijn vier grote paalgaten uit het Mesolithicum opgegraven, waarin waarschijnlijk totemachtige palen van dennenhout stonden. Uit koolstofdatering blijkt dat vroege jager-verzamelaars dit landschap bewust hebben gemarkeerd, wat wijst op een rituele of territoriale betekenis, lang voordat er later in het neolithicum met de bouw werd begonnen.

3100 v.Chr.

Er werd met behulp van pikhouweels van hertengewei een cirkelvormige greppel van ongeveer 110 meter breed uitgegraven, met een kalkbank aan de binnenkant. Deze omheining, ook wel een henge genoemd, bepaalde de formele grenzen van het monument en gaf structuur aan de ceremoniële bewegingen binnen de ruimte.

3000–2500 v.Chr.

Ongeveer 80 blauwstenen uit de Preseli-heuvels in het zuidwesten van Wales werden meer dan 200 kilometer vervoerd. In die tijd was deze plek een belangrijke crematiebegraafplaats, met een van de grootste bekende neolithische grafvondsten van Groot-Brittannië.

2600–2400 v.Chr.

Grote sarsenstenen uit de Marlborough Downs werden bewerkt en opgericht tot trilithons en een aaneengesloten cirkel met lateien. Dankzij nauwkeurig timmerwerk, waaronder pen-en-gatverbindingen, werd de constructie stevig vastgezet en uitgelijnd met de punten waar de zon op de zonnewende opkomt en ondergaat.

2030–1520 v.Chr.

Buiten de sarsencirkel zijn twee concentrische rijen kuilen gegraven, de zogenaamde Y- en Z-kuilen. Hoewel ze nooit met stenen zijn gevuld, vormen ze de laatste belangrijke bouwactiviteit voordat het monument zijn oorspronkelijke ceremoniële functie verloor.

800–1200 n.Chr.

Middeleeuwse kroniekschrijvers, waaronder Geoffrey van Monmouth, schreven de bouw van het monument toe aan Merlijn en aan Ierse stenen die daarheen waren vervoerd. Deze legendarische interpretaties, hoewel onjuist, hebben eeuwenlang het beeld dat het publiek van deze plek had, bepaald.

vanaf de 17e eeuw

In 1666 voerde John Aubrey een van de vroegst gedocumenteerde onderzoeken uit, waarbij hij ronde kuilen identificeerde die nu de Aubrey Holes worden genoemd. Latere onderzoekers ontwikkelden systematische opgravingsmethoden en legden daarmee de basis voor het moderne archeologische onderzoek op deze locatie.

1986

Stonehenge is, samen met het omliggende prehistorische landschap, opgenomen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Met deze aanwijzing werd de uitzonderlijke universele waarde ervan officieel erkend en werd de wettelijke bescherming van de archeologische omgeving versterkt.

Jaren 2000–heden

Recente projecten, waaronder geofysische onderzoeken en isotopenanalyses van menselijke resten, hebben meer duidelijkheid gegeven over migratiepatronen en bouwfasen. Doorlopend onderzoek zorgt ervoor dat de chronologie en de culturele context die centraal staan in de geschiedenis van Stonehenge steeds verder worden verfijnd.

Wie heeft Stonehenge gebouwd?

Stonehenge is gebouwd door neolithische boerengemeenschappen die zich rond 4000 v.Chr. in Groot-Brittannië vestigden. Archeologisch en genetisch bewijs wijst erop dat deze bevolkingsgroepen vanuit het Europese vasteland zijn gemigreerd en daarbij nieuwe landbouwmethoden en ceremoniële tradities hebben meegebracht.

Uit isotopenonderzoek blijkt dat sommige mensen die hier begraven liggen uit Wales kwamen, wat de theorie ondersteunt dat gemeenschappen uit verschillende regio’s bij de bouw hebben samengewerkt. De omvang van het werk dat hiermee gemoeid is, getuigt van langetermijnplanning, gedeelde overtuigingen en opmerkelijke technische vaardigheden.

Waarom is Stonehenge gebouwd?

Begraafplaats en rituele plek

Bij opgravingen zijn minstens 150 crematiebegrafenissen gevonden die dateren uit de vroege fasen van het monument. De concentratie van menselijke resten wijst op langdurige begrafenisactiviteiten, waardoor Stonehenge een belangrijke ceremoniële begraafplaats in het neolithische Groot-Brittannië was.

Astronomische uitlijning

De as van het monument staat precies in lijn met de zonsopgang op de zomerzonnewende en de zonsondergang op de winterzonnewende. Deze oriëntaties wijzen op een bewuste planning om extreme zonnestanden te volgen, wat de seizoensgebonden vieringen versterkt die centraal staan in landbouw- en ceremoniële kalenders.

Genezingscentrum

Uit isotopenonderzoek blijkt dat sommige mensen die hier in de buurt begraven liggen, afkomstig waren uit gebieden ver buiten de Salisbury Plain, waaronder Wales. In combinatie met aanwijzingen voor trauma’s en ziekte ondersteunt dit de theorieën dat Stonehenge mensen aantrok die op zoek waren naar rituele of therapeutische hulp.

Symbool van eenheid

Het vervoer van blauwsteen uit Zuidwest-Wales en sarsens uit de Marlborough Downs vereiste een gecoördineerde inzet van arbeidskrachten uit verschillende regio’s. Zo’n logistieke organisatie vereist samenwerking tussen gemeenschappen, wat allianties of een gedeelde culturele identiteit kan versterken.

Ceremonieel landschap

Stonehenge maakte deel uit van een groter prehistorisch complex waar ook Durrington Walls en Woodhenge deel van uitmaakten. De ruimtelijke verhoudingen tussen deze locaties wijzen op geplande processieroutes en elkaar aanvullende ceremoniële functies binnen een samenhangend ritueel landschap.

Overzichtstabel van de geschiedenis van Stonehenge

PeriodeWat is er gebeurd?

8500–7000 v.Chr.

Houten palen wijzen op vroeg ritueel gebruik van het landschap

3100 v.Chr.

Er is een cirkelvormige greppel en wal aangelegd

3000–2500 v.Chr.

Blauwsteen uit Wales aangevoerd; de crematiebegrafenissen gaan van start

2600–2400 v.Chr.

De sarsencirkel en de trilithons zijn opgericht

2030–1520 v.Chr.

Gaten Y en Z toegevoegd; laatste prehistorische fase

De middeleeuwen

De legendes van Merlijn en de reuzen komen tot leven

17e eeuw

De eerste gedocumenteerde onderzoeken en archeologische studies

1986

De aanwijzing als UNESCO-werelderfgoed

De moderne tijd

Lopend archeologisch onderzoek geeft een nieuw beeld

Veelgestelde vragen over de geschiedenis van Stonehenge

De bouw begon rond 3100 v.Chr. met de aarden omheining, terwijl de stenen bouwwerken tussen 3000 en 2400 v.Chr. tijdens het neolithicum werden opgetrokken.